Beeld Javier Muñoz
Wekelijks duikt Volkskrant-redacteur Olaf Tempelman in een internationaal fenomeen. Deze week: weinig lijkt de terugkeer uit ballingschap van Carles Puigdemont, aanjager van het Catalaanse onafhankelijksreferendum van 2017, nog in de weg in te staan.
Olaf Tempelman 29 maart 2024, 13:51
Het typische van politieke catastrofes die worden voorkomen, is dat degenen die dat klaarspelen onbekend en onbemind blijven. Mensen die voor een ramkoers kiezen, trekken aandacht. Degenen die een frontale botsing weten af te wenden, halen bijna nooit het nieuws. Het is lastig de schijnwerpers te richten op iets dat niet heeft plaatsgevonden. Nog lastiger is het te bewijzen dat iets wel had plaatsgevonden als er geen grote inspanningen waren verricht.
Zo zullen we nooit zeker weten of het referendum over onafhankelijkheid in Catalonië in 2017 was uitgelopen op bloedvergieten als Spanje géén lid was geweest van de Europese Unie, maar aannemelijk is het wel. Wás het mogelijk politieke catastrofes die zijn voorkomen net zo op de kaart te zetten als politieke catastrofes die zich voltrokken, dan zou de EU bij haar inwoners populairder zijn.
Volgens de Spaanse grondwet was dat Catalaanse referendum illegaal. De toenmalige Spaanse premier Mariano Rajoy, afkomstig uit de nog door Franco's buitenlandminister opgerichte Partido Popular, stond te popelen tanks naar Barcelona te sturen. Was dat gebeurd, dan was de drijvende kracht achter het referendum, de president van de Catalaanse regering Carles Puigdemont, zeker achter de tralies beland.
Het is niet gebeurd. Rajoy werd door Brussel ingetoomd, tanks bleven weg, Puigdemont kon naar België vluchten. Een Spaans arrestatiebevel deed hem in 2018 kort in een Duitse cel belanden, maar een jaar later werd hij door Catalaanse kiezers gekozen op één van de 59 Spaanse zetels in het Europarlement. Vorige week vertelde Puigdemont dat hij klaar is om naar huis terug te keren. Op 14 maart stemde het Spaanse lagerhuis in met een amnestiewet voor alle betrokkenen bij de Catalaanse afscheidingspoging. Als die wet ook door de senaat komt, staat weinig Puigdemonts rentree in de weg – en ook weinig een herhaling van de geschiedenis. Puigdemont wil in mei meedoen aan de Catalaanse verkiezingen en is in zesenhalf jaar ballingschap geen millimeter van standpunt veranderd.
Adepten zien deze man als een democratievernieuwer, een erfgenaam van al die progressieve Catalanen die in de Spaanse Burgeroorlog het onderspit dolven tegen Franco, als een bij uitstek moderne politicus. Echter, veel in Puigdemonts pamfletten had ook in 1890 kunnen zijn geschreven, toen natiestaten nieuw waren en het overal in Europa wemelde van de onafhankelijkheidsbewegingen. Don Quichot was géén Catalaan, maar net als de man van La Mancha heeft Puigdemont weinig op met de tijd waarin hij leeft.
In Catalonië is het aantal voorstanders van onafhankelijk sinds het referendum van 2017 gedaald, door de nasleep van het referendum, maar waarschijnlijk ook door de verdere uitbreiding van de Catalaanse autonomie. In een Europa waarin landsgrenzen aan belang inboeten, is de macht van regio's de laatste decennia alsmaar toegenomen. Het 'Europa van de regio's' werd een ingeburgerde term.
Puigdemont koketteert daar vaak mee. Zijn boek De Catalaanse crisis draagt de verleidelijke ondertitel Een kans voor Europa. De casus Catalonië, weet hij, 'stelt de Europese Unie op de proef, ze test of die in staat is de belangen van de burgers boven de belangen van bepaalde lidstaten te plaatsen'.
Maar waar Puigdemont ook spreekt en wie hem ook interviewt, vroeg of laat blijken die 'belangen van de burgers' bij hem synoniem aan Catalaanse onafhankelijkheid. Zijn vaste antwoord op de vraag of er in de huidige EU geen toekomst voor Catalonië denkbaar is binnen Spanje, is een dogma: 'Er is geen alternatief voor onafhankelijkheid.' Immers: 'Voorspoed voor Catalonië is alleen mogelijk buiten Spanje.' Dat is niet wat je in Catalonië ziet.
No comments:
Post a Comment